پیچ نیم‌ رزوه استاندارد DIN 931 و ISO 4014 چیست؟

پیچ شش‌گوش نیم‌رزوه DIN 931 یا ISO 4014 یک پیچ متریک با سر شش‌ضلعی بیرونی است که فقط بخشی از طول بدنه آن رزوه دارد. قسمت باقی‌مانده به شکل ساق صاف و بدون رزوه تولید می‌شود. این ساختار باعث می‌شود محصول برای اتصال‌هایی مناسب باشد که علاوه بر بستن قطعات با مهره، قرار گرفتن ساق پیچ در محدوده سوراخ‌ها یا صفحه برش اهمیت دارد.

در بازار ایران این محصول با نام‌های پیچ DIN 931، پیچ شش‌گوش نیم‌دنده، پیچ نیم‌رزوه، پیچ ساق‌دار و پیچ آچاری نیم‌دنده شناخته می‌شود. نام «نیم‌دنده» یک اصطلاح رایج بازار است و الزاماً به معنی آن نیست که دقیقاً نیمی از طول پیچ رزوه شده باشد. طول رزوه تابع قطر اسمی، طول پیچ و الزامات استاندارد است.

این صفحه برای محصولاتی ساخته می‌شود که فرم هندسی آن‌ها در خانواده DIN 931 یا ISO 4014 قرار دارد. برای مشاهده همه مدل‌ها، متریال‌ها و فرم‌های سر شش‌گوش می‌توانید وارد دسته پیچ‌های شش‌گوش صنعتی شوید.

وضعیت استاندارد DIN 931 و جایگزین آن

DIN 931 یکی از شناخته‌شده‌ترین استانداردهای قدیمی بازار ایران برای پیچ شش‌گوش نیم‌رزوه است. این نام هنوز در نقشه‌های ساخت، لیست خرید، انبارها و درخواست‌های پیمانکاران استفاده می‌شود؛ بااین‌حال، مرجع جاری‌تر این خانواده ISO 4014 است.

DIN 931 از نظر رسمی در وضعیت Withdrawn قرار دارد و نسخه‌های جدیدتر DIN EN ISO 4014 جایگزین آن شده‌اند. به همین دلیل در صفحه فروش و محتوای سایت بهتر است هر دو عنوان کنار هم نوشته شوند:

• DIN 931 برای پوشش نام رایج بازار و نقشه‌های قدیمی
• ISO 4014 برای سفارش‌ها و طراحی‌های مبتنی بر استاندارد جاری‌تر

این دو استاندارد از نظر نوع محصول به یک خانواده نزدیک اشاره می‌کنند، اما نباید بدون بررسی ابعاد، نسخه استاندارد و عرض آچارخور در تمام سایزها معادل مطلق فرض شوند. برای آشنایی با این تفاوت‌ها می‌توانید مقاله تفاوت استانداردهای DIN و ISO در پیچ و مهره را مطالعه کنید.

ISO 4014 چه مشخصاتی را تعیین می‌کند؟

ISO 4014 ویژگی‌های ابعادی پیچ‌های شش‌گوش متریک نیم‌رزوه را در Product Gradeهای A و B تعریف می‌کند. این استاندارد مواردی مانند فرم سر، ابعاد آچارخور، ارتفاع سر، محدوده قطر رزوه، طول اسمی و طول رزوه را پوشش می‌دهد.

شماره ISO 4014 به‌تنهایی کلاس مقاومتی، جنس یا پوشش پیچ را مشخص نمی‌کند. برای ثبت سفارش فنی، اطلاعات زیر باید جداگانه اعلام شوند:

• استاندارد ابعادی: DIN 931 یا ISO 4014
• سایز رزوه متریک
• گام رزوه
• طول اسمی پیچ
• طول گیرایی یا Grip Length موردنیاز
• کلاس مقاومتی یا گرید
• جنس پیچ
• نوع پوشش یا وضعیت سطح
• استاندارد و کلاس مهره
• تعداد و مدارک کنترل کیفیت

برای مثال، عبارت «DIN 931 M16×80» فرم، قطر و طول محصول را مشخص می‌کند؛ اما هنوز معلوم نیست پیچ کلاس 8.8، کلاس 10.9، استیل A2-70، استیل A4-70 یا دارای پوشش گالوانیزه است.

تفاوت پیچ DIN 931 با DIN 933 چیست؟

تفاوت اصلی میان این دو محصول در میزان رزوه بدنه است. پیچ DIN 931 یا ISO 4014 دارای ساق بدون رزوه است، اما پیچ DIN 933 یا ISO 4017 تا نزدیکی زیر سر رزوه می‌شود.

انتخاب میان پیچ تمام‌رزوه و نیم‌رزوه باید براساس نقشه و نوع بار انجام شود. اگر اتصال نیاز دارد مهره در بخش بزرگی از طول پیچ جابه‌جا شود، مدل تمام‌رزوه ممکن است مناسب‌تر باشد. اگر قرار گرفتن یک بخش صاف در سوراخ یا محدوده برش اهمیت دارد، مدل نیم‌رزوه قابل بررسی است.

مزیت ساق بدون رزوه در اتصال چیست؟

وجود ساق صاف می‌تواند در بعضی اتصال‌ها چند مزیت ایجاد کند. سطح صاف ساق در مقایسه با ریشه‌های رزوه، تماس یکنواخت‌تری با دیواره سوراخ دارد و تمرکز تنش کمتری در محل تماس ایجاد می‌کند. همچنین در اتصال‌هایی که بار برشی از بدنه پیچ عبور می‌کند، طراح ممکن است بخواهد صفحه برش از بخش بدون رزوه عبور کند.

این موضوع به معنی مناسب بودن خودکار DIN 931 برای تمام اتصال‌های برشی یا سازه‌ای نیست. قطر پیچ، لقی سوراخ، کلاس مقاومتی، تعداد صفحات برش، پیش‌بار، نوع مهره و استاندارد طراحی باید هم‌زمان بررسی شوند.

برای مطالعه کاربرد پیچ‌های نیم‌رزوه در سازه‌های فلزی می‌توانید راهنمای انتخاب پیچ و مهره سوله را بررسی کنید.

آیا DIN 931 یک پیچ سازه‌ای است؟

DIN 931 یک پیچ شش‌گوش عمومی نیم‌رزوه است و صرفاً به دلیل داشتن ساق صاف، نباید با پیچ سازه‌ای HV یا Heavy Hex یکسان در نظر گرفته شود. پیچ‌های سازه‌ای دارای الزامات متفاوتی برای ابعاد سر، مجموعه پیچ و مهره، واشر، پیش‌تنیدگی و کنترل کیفیت هستند.

ممکن است پیچ DIN 931 در بعضی سازه‌ها یا شاسی‌ها استفاده شود، اما تعیین مناسب بودن آن بر عهده طراح اتصال است. پیچ کلاس 10.9 مطابق DIN 931 نیز الزاماً جایگزین پیچ HV مطابق EN 14399-4 نیست.

مقاله راهنمای پیچ سازه‌ای DIN 6914 و سیستم HV تفاوت این دو خانواده را توضیح می‌دهد.

متریال‌های رایج پیچ نیم‌رزوه

پیچ شش‌گوش فولادی

مدل‌های فولادی پرمصرف‌ترین گروه این محصول هستند و در ماشین‌آلات، شاسی، سازه‌های سبک، تجهیزات معدنی، خطوط تولید و تعمیرات صنعتی استفاده می‌شوند. در صفحه پیچ شش‌گوش فولادی می‌توانید تنوع‌های مختلف را براساس استاندارد، سایز، طول، گام، کلاس و پوشش بررسی کنید.

پیچ استنلس استیل

برای محیط‌های مرطوب، تجهیزات شست‌وشوشونده و کاربردهایی که خوردگی سطحی اهمیت بیشتری دارد، پیچ استنلس استیل A2 یا A4 قابل بررسی است. انتخاب بین 304 و 316 باید براساس رطوبت، کلرید، مواد شیمیایی و شرایط واقعی محیط انجام شود.

استنلس استیل به معنی مقاومت مطلق در هر محیط نیست. در اتصال استیل روی استیل، خطر گالینگ یا گیرپاژ رزوه نیز باید با انتخاب روانکار و روش نصب مناسب کنترل شود.

کلاس‌های مقاومتی رایج

پیچ‌های فولادی DIN 931 و ISO 4014 می‌توانند در کلاس‌های مختلف تولید شوند. کلاس‌های 5.6، 8.8، 10.9 و در برخی سفارش‌ها 12.9 در بازار دیده می‌شوند، اما همه فرم‌ها، سایزها و پوشش‌ها الزاماً در تمام کلاس‌ها قابل تأمین نیستند.

• کلاس 5.6: برای بعضی اتصال‌های عمومی و بارهای کنترل‌شده
• کلاس 8.8: پرمصرف در ماشین‌آلات و اتصال‌های صنعتی
• کلاس 10.9: برای اتصال‌های دارای نیاز مقاومتی بالاتر
• کلاس 12.9: برای سفارش‌های خاص و با کنترل دقیق طراحی و نصب

افزایش کلاس مقاومتی بدون بررسی مهره و واشر، اتصال را لزوماً ایمن‌تر نمی‌کند. مهره باید از نظر سایز، گام و کلاس با پیچ هماهنگ باشد. برای انتخاب محصول مکمل می‌توانید دسته مهره‌های شش‌گوش را مشاهده کنید.

انتخاب طول و ضخامت گیرایی

در پیچ نیم‌رزوه، انتخاب طول فقط براساس مجموع ضخامت قطعات کافی نیست. باید مشخص شود بخش صاف پیچ در چه ناحیه‌ای قرار می‌گیرد و رزوه از کجا آغاز می‌شود. طول گیرایی یا Grip Length شامل مجموع ضخامت قطعاتی است که بین زیر سر پیچ و سطح مهره قرار می‌گیرند.

در انتخاب طول باید موارد زیر کنترل شوند:

• مجموع ضخامت قطعات اتصال
• ضخامت واشرها
• ارتفاع مهره
• مقدار بیرون‌زدگی رزوه پس از مهره
• محل شروع رزوه نسبت به صفحه برش
• وجود سوراخ کور یا محدودیت فضای نصب

اگر پیچ بیش از حد کوتاه باشد، درگیری رزوه مهره کافی نخواهد بود. اگر بیش از حد بلند انتخاب شود، ممکن است مهره قبل از رسیدن به قطعات روی انتهای رزوه متوقف شود یا ساق صاف مانع سفت شدن کامل اتصال شود.

رزوه درشت و دنده‌ریز

بسیاری از پیچ‌های ISO 4014 با رزوه متریک درشت عرضه می‌شوند، اما مدل‌های دنده‌ریز نیز در برخی پروژه‌ها وجود دارند. نوشتن فقط M12 یا M16 برای سفارش‌های حساس کافی نیست.

نمونه ثبت مشخصات کامل:

• M12×1.75، طول 70 میلی‌متر، کلاس 8.8
• M16×2، طول 90 میلی‌متر، کلاس 10.9
• M16×1.5، طول 90 میلی‌متر، دنده‌ریز

گام رزوه پیچ، مهره و سوراخ رزوه‌شده باید یکسان باشد. تلاش برای بستن مهره با گام متفاوت می‌تواند رزوه هر دو قطعه را آسیب بزند.

پوشش‌های سطحی

پیچ فولادی بدون پوشش در محیط مرطوب مستعد زنگ‌زدگی است. پوشش مناسب باید براساس شرایط نصب، کلاس مقاومتی، ضخامت لایه و روش مونتاژ انتخاب شود.

• سطح ساده یا روغنی برای محیط‌های کنترل‌شده
• آبکاری روی برای کاربردهای عمومی و داخلی
• گالوانیزه گرم برای بعضی کاربردهای فضای باز
• زینک‌فلیک برای مقاومت خوردگی و کنترل بهتر ضخامت
• پوشش‌های پروژه‌ای مطابق مشخصات فنی

پوشش می‌تواند ضریب اصطکاک رزوه را تغییر دهد؛ بنابراین مقدار گشتاور پیچ خشک، آبکاری‌شده و روانکاری‌شده یکسان نیست. در پیچ‌های پرمقاومت، فرایند پوشش و احتمال تردی هیدروژنی نیز باید بررسی شود.

واشر مناسب پیچ DIN 931

واشر تخت برای توزیع فشار، محافظت از سطح قطعه و ایجاد نشیمن یکنواخت‌تر استفاده می‌شود. قطر داخلی، قطر خارجی، ضخامت و سختی واشر باید با پیچ و شرایط بار سازگار باشد.

برای اتصال‌های عمومی می‌توانید خانواده واشرهای تخت عمومی را بررسی کنید. در اتصال‌های پرمقاومت یا سازه‌ای، استفاده از واشر نرم و عمومی ممکن است باعث نشست اتصال و کاهش پیش‌بار شود.

کاربردهای رایج پیچ شش‌گوش نیم‌رزوه

• شاسی و فریم ماشین‌آلات
• اتصال براکت‌ها و صفحات فلزی
• تجهیزات معدنی و خطوط انتقال مواد
• مونتاژ پمپ، موتور و گیربکس
• اتصال قطعات دارای بار برشی کنترل‌شده
• ساخت تجهیزات کارگاهی و صنعتی
• تعمیر و نگهداری ماشین‌آلات
• برخی اتصال‌های سازه‌ای مطابق نقشه

روش صحیح نصب

1. سایز و گام رزوه پیچ و مهره را کنترل کنید.
2. مطمئن شوید طول ساق صاف با ضخامت گیرایی اتصال هماهنگ است.
3. رزوه را از نظر ضربه، پلیسه، زنگ‌زدگی و آلودگی بررسی کنید.
4. واشر و مهره سازگار را در جهت صحیح قرار دهید.
5. مهره را ابتدا با دست روی چند رزوه ببندید.
6. گشتاور را مطابق طراحی، پوشش و وضعیت روانکاری اعمال کنید.
7. پس از نصب، بیرون‌زدگی رزوه و نشیمن کامل سر پیچ را کنترل کنید.

استفاده از جدول گشتاور عمومی بدون توجه به پوشش، روانکار و کلاس پیچ می‌تواند پیش‌بار نامناسب ایجاد کند. در اتصال‌های حساس باید دستورالعمل پروژه یا سازنده تجهیز مبنا قرار گیرد.

کنترل کیفیت و مدارک لازم

در خریدهای عمده و پروژه‌ای، ظاهر سالم پیچ برای تأیید کیفیت کافی نیست. بسته به حساسیت سفارش، موارد زیر می‌توانند بررسی یا درخواست شوند:

• کنترل قطر و گام رزوه با گیج
• اندازه‌گیری طول اسمی و طول رزوه
• کنترل عرض آچارخور و ارتفاع سر
• بررسی مارک کلاس مقاومتی و تولیدکننده
• آزمون کشش یا Proof Load در صورت الزام
• آزمون سختی
• گواهی متریال یا گزارش آزمون
• کنترل پوشش و ضخامت آن
• ردیابی شماره بچ یا Heat Number در پروژه‌های حساس

اشتباهات رایج در خرید

• ثبت سفارش با عنوان «پیچ نیم‌دنده» بدون استاندارد
• اعلام قطر بدون گام رزوه
• انتخاب طول بدون بررسی طول ساق صاف
• فرض یکسان بودن DIN 931 و ISO 4014 در تمام ابعاد
• استفاده از پیچ نیم‌رزوه در ضخامت گیرایی نامتناسب
• خرید پیچ کلاس 10.9 همراه مهره کلاس پایین
• جایگزینی با پیچ HV فقط براساس کلاس مقاومتی
• انتخاب پوشش بدون توجه به اصطکاک و تلرانس رزوه

اطلاعات لازم برای استعلام قیمت

• استاندارد DIN 931 یا ISO 4014
• سایز و گام رزوه
• طول کل پیچ
• ضخامت گیرایی اتصال
• کلاس مقاومتی
• جنس پیچ
• نوع پوشش
• کلاس و استاندارد مهره
• نوع و تعداد واشر
• تعداد هر سایز و طول
• مدارک QC موردنیاز
• محل و زمان تحویل

برای دریافت پیشنهاد دقیق، فقط عبارت «پیچ DIN 931» را ارسال نکنید. سایز، طول، ضخامت گیرایی، کلاس، پوشش و تعداد را انتخاب و اقلام را به سبد استعلام اضافه کنید. کارشناسان بولتیکال پس از بررسی فنی، سازگاری مهره و واشر و امکان تأمین، پیش‌فاکتور پروژه‌ای را صادر می‌کنند.

سؤالات متداول